Historia

Powstanie IBB PAN zawdzięcza dalekosiężnej polityce i energii organizacyjnej prof. Józefa Hellera. Prof. Heller wraz z prof. Włodzimierzem Niemierko odbudowali polską biochemię i fizjologię zwierząt z gruzów i zniszczeń w powojennej Polsce.  Przewodnicząc Komitetowi Biochemii i Biofizyki PAN od początku jego powstania w 1952 roku, prof. Heller skupiał wiedzę o wszystkich uczonych, którzy wyszli cało z zawieruchy wojennej, głównie we Wrocławiu pod kierownictwem prof. Tadeusza Baranowskiego i w Gdańsku pod kierownictwem Włodzimierza Mozołowskiego – obydwaj wykształceni przez znakomitego uczonego w Zakładzie Chemii Lekarskiej we Lwowie – Jakuba Parnasa.

W 1954 roku, w dwa lata po powstaniu Polskiej Akademii Nauk, prof. Heller powołał  Zakład Biochemii PAN przy Państwowym Zakładzie Higieny, jako zalążek przyszłego Instytutu. Na Instytut Biochemii i Biofizyki, powołany formalnie w 1957 roku, złożyło się kilka pracowni rozrzuconych lokalowo w Warszawie oraz Gdańsku: Pracownia Biochemii Ewolucyjnej – w gmachu Wydziału Lekarskiego Akademii Medycznej na terenie Uniwersytetu Warszawskiego, pracownia Biochemii Roślin – w gmachu SGGW, pracownia Biochemii Drobnoustrojów przy ul. Oczki oraz pracownia Biochemii Patologicznej, zajmującej się głównie prątkiem gruźlicy – w Gdańsku. Tematyka badawcza Instytutu była wielokierunkowa, gdyż prof. Heller uważał:
"...że lepiej będzie rozciągnąć działalność na wiele kierunków. Myślałem o przyszłości, o wykształceniu kadr w wielu dziedzinach biochemii."

Rozproszone pracownie znalazły się pod wspólnym dachem dopiero w 1963 roku, gościnnie w gmachu zbudowanym dla Instytutu Fermentacyjnego i innych resortowych  instytutów przemysłu spożywczego, przy ulicy Rakowieckiej 36. Wtedy do Instytutu dołączył się Zakład Genetyki Uniwersytetu Warszawskiego kierowany przez prof. Wacława Gajewskiego, co miało istotne znaczenie w przestawieniu się Instytutu na badania in vivo.  Przestawienie się z badań fizjologicznych na badania molekularne nastąpiło dzięki scaleniu Instytutu w jednym miejscu i zastrzykowi pieniędzy, pozwalającym na zakup nowoczesnej aparatury badawczej. 

Gdy Instytut przeprowadził się do własnego gmachu w 1993 roku, w kampusie ochockim przy ul. Pawińskiego 5A, dokonał się następny krok w ewolucji badań w kierunku bioinformatyki.

Ewolucję i rozwój Instytutu odzwierciedla jubileuszowe wydanie dwóch publikacji na jego 50-lecie: "IBB PAN 1954-2004. Z dziejów biologii molekularnej w Polsce" Warszawa, 2005; "IBB PAN. Album z dziejów", Warszawa 2006, obydwie publikacje wydał AKCES.